Wie ‘A’ zegt, moet ook ‘B’ zeggen. Wie ‘Amsterdamse’ School zegt, moet ook ‘Baksteen’ zeggen

“Wie ‘A’ zegt, moet ook ‘B’ zeggen. Wie ‘Amsterdamse’ School zegt, moet ook ‘Baksteen’ zeggen.” Met de baksteen als uitgangspunt begon beeldend kunstenaar Martijn Sandberg in 2016 aan het ontwerp voor een geïntegreerd kunstwerk voor het nieuwbouwproject aan de Krommeniestraat. Anno 2021 zijn de eerste bewoners in het gebouwencomplex ‘Het Spaarndammerhart’ getrokken en heeft Sandbergs concept vorm gekregen in de poorten, huisnummers en vloer van de gemeenschappelijke binnentuin van het geheel. Zijn werk ‘De Oude Weg naar de Nieuwe Tijd’ kent raakvlakken met ‘Weg die muur!’, waarin de geschiedenis, heden en toekomst van de buurt in woord en beeld overvloeien.

You’ll never walk alone, dat gevoel krijg ik in de Spaarndammerbuurt. Een wandeling langs de Amsterdamse Schoolarchitectuur, is als een reis door de tijd. Lopend door en denkend aan de buurt kwam ik in 2016 tot mijn eerste idee – en dat zijn vaak de beste – voor dit project: een tekst als baksteenreliëf in het metselwerk van de poorten en gelegd met klinkers in de vloer. In de buurt zijn veel onderdoorgangen, ik zie ze als een transgressie, een portal van het een naar het ander. In deze poorten wilde ik bakstenen – de ‘pixel’ van deze bijzondere bouwstijl – laten spreken, in een zin die van links naar rechts én van rechts naar links te lezen is. En die net zoals een poort geen begin of eind kent, want het is maar aan welke kant van de poort je staat. Het ontwerp heeft drie poorten. In iedere poort heb ik de tijd gevangen met het woord ‘anno’. Wat gebeurt er als je op een nieuw gebouw ‘anno 1917’ schrijft?, vroeg ik mij af. Of ‘3025’? Een jaartal zover in de toekomst veroorzaakt een clash op het voorstellingsvermogen, terwijl ‘2020’ juist een besef van het heden genereert.

De bouw van het project Spaarndammerhart duurde twee jaar. Het metselwerk van de drie poorten en het leggen van de klinkers in de vloer was een heel proces. Nog tijdens de bouw kwam de buurt al een kijkje nemen. Dat deed ik zelf ook regelmatig om de uitvoering te checken. De postbode kwam ook kijken, zelfs toen er nog geen bewoners waren die post ontvingen. Ik hoorde hem in zichzelf mompelen: “dit is het, het past helemaal in deze buurt.” Zo begon het werk al voor de voltooiing te leven.

Sporen uit de buurt

Op de vloer van de binnentuin zijn in het ontwerp zes zinnen verwerkt, die in samenspraak met buurtbewoners zijn ontstaan. Zij konden zinnen aanleveren die ze graag in het werk terug zouden willen zien. Sommigen deden hiervoor heus literatuuronderzoek, anderen schreven gedichtjes. Drie vrouwen vertegenwoordigden deze stemmen uit de buurt tijdens de drie sessies die we in Het Schip organiseerden. De drie Gratiën noemde ik ze: zij die adem en inspiratie voor de kunst gaven. Tijdens de bijeenkomsten vertelde ik over het plan en legde ik hen de ontwerptekeningen voor, zij reageerden met de suggesties uit de buurt en thema’s die van belang werden geacht. Het uitgangspunt was: maximaal 30 tekens, inclusief spaties. En ik wilde geen afgekapte zinnen, de uitspraken moesten zowel in de figuurlijke als in de letterlijke zin passend zijn.

Stap voor stap verschenen er zinnen, de letters werden klinkers. Tijdens dit proces bleven de bijdragen uit de buurt binnen komen, en ik liet die kraan gewoon lopen tot de laatste druppels. De bijeenkomsten waren waanzinnig interessant. De bewoners zagen in dat het niet zomaar iets was, het voelde haast als een soort gekkenwerk waarvoor ik ze uitnodigde. Na lang wikken en wegen, passen en meten, koos ik voor de finale zinnen. Deze vind ik niet alleen heel mooi of bijzonder, maar kunnen ook de tand des tijds doorstaan. En die is meedogenloos! Iedere zin moet meerduidig zijn en bij het herlezen iets anders laten zien. Eenmaal verwerkt in de vloer van de binnentuin, wordt het geheel een ontdekkingstocht. In de uiteindelijke figuratie zijn dus letterlijk sporen uit de buurt verwerkt, afkomstig uit de monden van de buurtbewoners of in een woord als ‘arbeiderspaleizen’, afkomstig uit het Amsterdamse Schooljargon.

Uiteindelijk zijn de mensen die eroverheen lopen en erover praten de mensen die het werk maken. Met de figuratie in de poorten en de tekst op de vloer geef ik het refrein, de coupletten maak je zelf. Dat is wat er nu in klinkers is gevat. Dat is de bijdrage in steen.

Martijn Sandbergs werk ‘De Oude Weg naar de Nieuwe Tijd’ is te zien in de poorten en de binnentuin van het gebouwencomplex Het Spaarndammerhart(Korth Tielens Architecten & Marcel Lok Architect ML_A, in samenwerking met DS Landschapsarchitecten) aan de Krommeniestraat .

 www.msandberg.nl

noot van de redactie: voor dit interview is tevens geput uit de concepttekst voor het kunstwerk dat Martijn Sandberg in 2016 schreef, de volledige tekst is op via deze link terug te lezen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: